Kredyt konsumencki a konsumpcyjny – różnice i co musi zawierać umowa

Nazwy „kredyt konsumencki” i „kredyt konsumpcyjny” często są używane zamiennie, ale nie znaczą tego samego. Pierwsza pochodzi z ustawy i decyduje o tym, jakie prawa masz jako kredytobiorca. Druga jest potocznym określeniem kredytu na bieżące wydatki. Poniżej wyjaśniam różnicę, wymieniam elementy, które musi zawierać umowa, i pokazuję, co możesz zrobić, gdy pożyczkodawca nie dopełni obowiązków.

Kredyt konsumencki – definicja z ustawy

Ustawa o kredycie konsumenckim obejmuje kredyty do 255 550 zł (albo równowartości tej kwoty w innej walucie), których bank, SKOK albo firma pożyczkowa udziela konsumentowi, czyli osobie prywatnej. Ustawa dotyczy także kredytu niezabezpieczonego hipoteką na remont domu lub mieszkania, nawet jeśli jest wyższy niż ten limit.

Kredytem konsumenckim jest w szczególności:

• umowa pożyczki, także chwilówki z firmy pożyczkowej,
• kredyt bankowy, na przykład gotówkowy,
• odroczenie płatności, jeśli musisz za nie zapłacić,
• kredyt ratalny w sklepie, gdy pieniądze sprzedawcy wypłaca bank, a ty spłacasz bank,
• kredyt odnawialny, czyli limit w koncie lub karta kredytowa.

Ustawy nie stosuje się m.in. do kredytu, za który nie płacisz żadnych odsetek ani innych kosztów, oraz do leasingu bez obowiązku wykupu. Kredyty zabezpieczone hipoteką i kredyty na zakup mieszkania reguluje osobna ustawa o kredycie hipotecznym.

Kredyt konsumpcyjny – potoczna nazwa

„Kredyt konsumpcyjny” nie ma definicji w przepisach. Tak banki i media nazywają kredyty na bieżące potrzeby: gotówkowy, ratalny, samochodowy czy limit na karcie. Nazwa mówi więc o celu kredytu, a nazwa „konsumencki” – o tym, kto go bierze i jaka ochrona mu przysługuje. W praktyce prawie każdy kredyt konsumpcyjny zaciągnięty przez osobę prywatną jest jednocześnie kredytem konsumenckim w rozumieniu ustawy.

Zanim złożysz wniosek, sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, żeby dostać pożyczkę. Każdy kredytodawca musi ocenić twoją zdolność kredytową, a firma pożyczkowa może udzielić pożyczki tylko po pozytywnej ocenie.

Co musi zawierać umowa o kredyt konsumencki

Umowa musi mieć formę pisemną, a kredytodawca ma obowiązek niezwłocznie ją doręczyć. Ustawa wymienia ponad dwadzieścia elementów umowy. Najważniejsze z nich to:

1. dane stron oraz rodzaj kredytu i czas trwania umowy,
2. całkowita kwota kredytu oraz terminy i sposób jego wypłaty,
3. stopa oprocentowania i zasady jej zmiany, z podaniem wskaźnika, od którego zależy,
4. RRSO i całkowita kwota do zapłaty wraz z założeniami przyjętymi do ich obliczenia,
5. zasady i terminy spłaty, w tym kolejność zaliczania wpłat,
6. inne koszty: opłaty, prowizje, marże i koszty usług dodatkowych, np. ubezpieczeń,
7. oprocentowanie zadłużenia przeterminowanego, opłaty za zaległości i skutki braku płatności,
8. sposób zabezpieczenia i ubezpieczenia spłaty, jeśli umowa je przewiduje,
9. termin, sposób i skutki odstąpienia od umowy oraz kwota odsetek należnych za jeden dzień,
10. prawo do wcześniejszej spłaty i ewentualną prowizję za nią,
11. warunki rozwiązania umowy.

Jak porównywać oferty po RRSO i całkowitej kwocie do zapłaty, pokazuję w tekście czym jest RRSO.

Sankcja kredytu darmowego

Jeśli kredytodawca naruszy kluczowe przepisy, na przykład nie poda w umowie RRSO, kosztów albo zasad spłaty, przekroczy ustawowy limit kosztów lub nie zachowa formy pisemnej, masz silne narzędzie. Po złożeniu pisemnego oświadczenia zwracasz wtedy tylko pożyczony kapitał, bez odsetek i innych kosztów, w terminach z umowy. To uprawnienie wygasa po roku od wykonania umowy, czyli zwykle od spłaty kredytu.

Limity kosztów i twoje prawa po podpisaniu umowy

Koszty kredytu konsumenckiego są ograniczone. Pozaodsetkowe koszty (prowizje, opłaty, ubezpieczenia) nie mogą przekroczyć limitu wyliczanego ze wzoru, a w żadnym przypadku 45% kwoty kredytu. Oprocentowanie nie może być wyższe niż odsetki maksymalne. Szczegóły i aktualne wartości opisuję w tekście o przepisach o pożyczkach.

Po podpisaniu umowy przysługują ci jeszcze dwa ważne prawa:

• Odstąpienie od umowy w ciągu 14 dni bez podania przyczyny. Oddajesz wtedy pożyczoną kwotę z odsetkami za dni korzystania z pieniędzy, najpóźniej w 30 dni od złożenia oświadczenia. Poza bezzwrotnymi opłatami na rzecz urzędów kredytodawca nie może pobrać innych opłat.
• Wcześniejsza spłata w każdym momencie. Koszty przypadające na okres, o który skrócono umowę, muszą zostać obniżone. Prowizję za wcześniejszą spłatę kredytodawca może pobrać tylko wtedy, gdy oprocentowanie jest stałe, a w ciągu 12 miesięcy spłacasz przed terminem więcej niż trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia. Wynosi ona najwyżej 1% spłacanej kwoty, a gdy do końca umowy został najwyżej rok – 0,5%.

Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem

• Porównuj całkowitą kwotę do zapłaty, a nie tylko wysokość raty.
• Sprawdź, czy ubezpieczenie lub inna usługa dodatkowa są warunkiem udzielenia kredytu.
• Przeczytaj, ile kosztuje opóźnienie w spłacie.
• Zachowaj umowę i formularz informacyjny – przydadzą się przy reklamacji albo odstąpieniu.

Jeśli porównujesz bank z firmą pożyczkową, przeczytaj też, czym pożyczki pozabankowe różnią się od kredytu w banku, a jeśli chodzi o limit na karcie – ile kosztuje karta kredytowa.