Pożyczki pozabankowe to jeden z najmocniej regulowanych produktów finansowych w Polsce. Przepisy określają, kto może ich udzielać, ile mogą kosztować, co firma musi sprawdzić przed wypłatą i jak ma postąpić, gdy spóźniasz się ze spłatą. Poniżej zebrałem najważniejsze zasady w wersji obowiązującej w 2026 r.
Najważniejsze przepisy
Podstawą jest ustawa o kredycie konsumenckim. Obejmuje ona pożyczki i kredyty dla osób prywatnych do 255 550 zł, niezależnie od tego, czy udziela ich bank, SKOK czy firma pożyczkowa. Odsetki maksymalne wynikają z Kodeksu cywilnego, a zasady przekazywania danych o długach do biur informacji gospodarczej – z ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych.
Wiele dzisiejszych zasad wprowadziła ustawa z 6 października 2022 r. o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie, nazywana antylichwiarską. Od 18 grudnia 2022 r. obowiązuje niższy limit kosztów pozaodsetkowych, a od 1 stycznia 2024 r. firmy pożyczkowe podlegają nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego.
Kto może udzielać pożyczek
Firma pożyczkowa (instytucja pożyczkowa) musi spełnić kilka warunków:
- działać jako spółka akcyjna albo spółka z o.o. z radą nadzorczą,
- mieć co najmniej 1 000 000 zł kapitału zakładowego, wniesionego w gotówce i nie z pożyczonych pieniędzy,
- uzyskać wpis do rejestru instytucji pożyczkowych prowadzonego przez KNF – dopiero od dnia wpisu może zacząć działalność.
Członkami zarządu i rady nadzorczej nie mogą być osoby prawomocnie skazane m.in. za przestępstwa przeciwko mieniu czy obrotowi gospodarczemu. Jak sprawdzić firmę przed podpisaniem umowy, opisuję w tekście o bezpiecznej pożyczce przez internet.
Limit kosztów pozaodsetkowych
Koszty inne niż odsetki – prowizje, opłaty, koszty ubezpieczenia – nie mogą przekroczyć maksymalnej kwoty wyliczanej ze wzoru:
- przy pożyczce na co najmniej 30 dni: 10% kwoty pożyczki plus 10% kwoty w skali roku, proporcjonalnie do liczby dni spłaty,
- przy pożyczce na krócej niż 30 dni: 5% kwoty pożyczki,
- w każdym przypadku najwyżej 45% kwoty pożyczki.
| Pożyczka | Maksymalne koszty pozaodsetkowe |
|---|---|
| 1000 zł na 30 dni | ok. 108,22 zł |
| 1000 zł na 14 dni | 50 zł |
| 5000 zł na 12 miesięcy | 1000 zł |
| 5000 zł na 5 lat | 2250 zł (limit 45%) |
Koszty ponad limit po prostu się firmie nie należą. Limit dotyczy też tzw. rolowania. Jeśli w ciągu 120 dni od wypłaty odraczasz spłatę albo bierzesz u tego samego lub powiązanego pożyczkodawcy kolejną pożyczkę przed spłatą poprzedniej, koszty się sumują, a limit liczy się od kwoty pierwszej pożyczki.
Odsetki maksymalne
Oprocentowanie pożyczki nie może przekroczyć dwukrotności odsetek ustawowych, czyli dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego. Przy stopie referencyjnej 3,75% (obowiązującej od 5 marca 2026 r.) daje to 14,5% w skali roku. Odsetki za opóźnienie są ograniczone do 18,5% rocznie. Łączne opłaty za zaległości i odsetki za opóźnienie nie mogą przekroczyć kwoty tych maksymalnych odsetek za opóźnienie. Jak przełożyć to na całkowity koszt, pokazuję w tekście czym jest RRSO.
Co firma musi zrobić przed wypłatą
- Ocenić twoją zdolność kredytową na podstawie danych z biur kredytowych. Firma pożyczkowa może udzielić pożyczki tylko po pozytywnej ocenie. Gdy kwota przekracza dwukrotność minimalnego wynagrodzenia (w 2026 r. 9612 zł), musi też odebrać od ciebie oświadczenie o dochodach i wydatkach z dokumentami potwierdzającymi dochód.
- Sprawdzić, czy twój numer PESEL nie jest zastrzeżony.
- Przekazać ci formularz informacyjny i umowę z RRSO, całkowitą kwotą do zapłaty i wszystkimi kosztami.
- Po wypłacie przekazać informację o pożyczce do BIK, więc pożyczki pozabankowe są widoczne w twojej historii kredytowej.
Twoje prawa jako pożyczkobiorcy
- Odstąpienie od umowy w ciągu 14 dni bez podania przyczyny.
- Wcześniejsza spłata w każdym czasie z proporcjonalnym obniżeniem kosztów.
- Sankcja kredytu darmowego, gdy firma naruszy kluczowe obowiązki. Opisuję ją w tekście o kredycie konsumenckim.
- Wezwanie przed windykacją. Gdy spóźniasz się ze spłatą, firma musi wezwać cię do zapłaty z terminem co najmniej 14 dni roboczych i poinformować, że w ciągu 14 dni roboczych możesz złożyć wniosek o restrukturyzację. Odmowę restrukturyzacji musi uzasadnić na piśmie lub na trwałym nośniku.
- Ochrona przed szybkim wpisem do biura informacji gospodarczej. Dług konsumenta trafi tam dopiero, gdy wynosi co najmniej 200 zł, jest wymagalny od 30 dni i minął miesiąc od wezwania z ostrzeżeniem o wpisie.
Więcej o tym, jak rozmawiać z wierzycielem, piszę w tekście o restrukturyzacji długu.
Kto pilnuje przestrzegania przepisów
- Komisja Nadzoru Finansowego prowadzi rejestr instytucji pożyczkowych i nadzoruje ich działalność.
- Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zajmuje się praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów.
- Rzecznik Finansowy pomaga w indywidualnych sporach, gdy firma odrzuci twoją reklamację.
Ogólne zasady działania firm pożyczkowych opisuję w tekście o pożyczkach pozabankowych.