Jak radzić sobie z nagłymi wydatkami bez zadłużania się

Zepsuta pralka, wizyta u dentysty, naprawa samochodu, podwyżka czynszu – nagłe wydatki są pewne, niepewny jest tylko ich termin. To właśnie one najczęściej popychają do pierwszej chwilówki, a potem do kolejnej. Da się temu zapobiec dwiema rzeczami: rezerwą odłożoną zawczasu i planem na sytuację, gdy rezerwy jeszcze nie ma. Poniżej opisuję jedno i drugie.

Czym jest fundusz awaryjny

Fundusz awaryjny, nazywany też poduszką finansową, to pieniądze odłożone wyłącznie na nieprzewidziane sytuacje. Nie służy do kupowania nowego telefonu ani do opłacenia wakacji. Ma trzy zadania: pokryć nagły wydatek bez pożyczki, dać czas na spokojną decyzję i zabezpieczyć budżet w razie utraty dochodu.

Ile odłożyć

Często spotykana rada mówi o równowartości trzech do sześciu miesięcy niezbędnych wydatków, czyli czynszu, rachunków, jedzenia, transportu i rat. Więcej przyda się osobom z nieregularnym dochodem, jedynym żywicielom rodziny i właścicielom starszego samochodu lub domu.

Jeśli ta kwota wydaje się nierealna, podziel cel na etapy:

1. Pierwsze 1000 zł – wystarczy na większość drobnych awarii.
2. Równowartość jednego miesiąca wydatków.
3. Trzy miesiące wydatków.
4. Docelowa kwota dopasowana do twojej sytuacji.

Najskuteczniej działa automatyczne zlecenie stałe na osobne konto w dniu wypłaty, nawet na niewielką kwotę. Pieniądze odkładane „z tego, co zostanie” zwykle się nie odkładają.

Gdzie trzymać fundusz awaryjny

Rezerwa musi być bezpieczna i szybko dostępna, a dopiero na trzecim miejscu – dobrze oprocentowana.

• Konto oszczędnościowe – wypłata w każdej chwili, odsetki zwykle niższe niż na promocyjnych lokatach.
• Lokata – wyższe oprocentowanie, ale zerwanie przed terminem zwykle oznacza utratę odsetek. Dobrze sprawdza się dla części rezerwy, która nie musi być dostępna od ręki.
• Osobne konto bez karty – pomaga nie wydawać rezerwy przypadkiem.

Środki na rachunkach w bankach objęte są gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego do równowartości 100 000 euro na osobę w jednym banku. Nie trzymaj rezerwy w inwestycjach, których wartość może spaść akurat wtedy, gdy będziesz jej potrzebować.

Co zrobić, gdy nagły wydatek przyjdzie przed rezerwą

Jeśli poduszki jeszcze nie ma albo nie wystarcza, zanim sięgniesz po pożyczkę pozabankową, sprawdź tańsze możliwości:

• Rozłożenie płatności na raty u wystawcy. Wielu dostawców mediów, przychodni, warsztatów i sklepów zgadza się na raty bez odsetek lub z niskim kosztem.
• Odroczenie terminu płatności. Krótka rozmowa z wierzycielem przed terminem bywa skuteczniejsza niż pożyczka.
• Ubezpieczenie. Sprawdź, czy wydatku nie pokryje polisa mieszkaniowa, samochodowa, assistance albo ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków.
• Zaliczka u pracodawcy na poczet wynagrodzenia.
• Pomoc rodziny – z jasno ustalonym terminem zwrotu.
• Pomoc społeczna w trudnej sytuacji losowej. Ośrodki pomocy społecznej mogą przyznać zasiłek celowy.
• Karta kredytowa lub limit w koncie, jeśli już je masz. Przy krótkim okresie bywają tańsze od chwilówki, ale tylko wtedy, gdy wiesz, z czego spłacisz zadłużenie.

Jeśli mimo to potrzebujesz pożyczki, porównaj całkowitą kwotę do zapłaty kilku ofert, a nie tylko wysokość raty. Unikaj brania kolejnych pożyczek na spłatę poprzednich – szybkie pożyczki sięgane jedna po drugiej łatwo prowadzą do spirali zadłużenia. Ile może kosztować krótka pożyczka, pokazuję w tekście chwilówka przez internet.

Jak zmniejszyć koszty nagłych sytuacji

• Przeglądy i drobne naprawy na bieżąco – zaniedbany samochód czy piec zwykle psuje się drożej.
• Porównanie kilku wycen, zanim zgodzisz się na naprawę.
• Zakup używanego lub odnowionego sprzętu zamiast nowego, jeśli to bezpieczne.
• Sprawdzenie gwarancji i odpowiedzialności sprzedawcy – za brak zgodności towaru z umową, który ujawni się w ciągu dwóch lat od wydania, sprzedawca odpowiada niezależnie od gwarancji producenta.

Planowanie na nieprzewidziane

Część wydatków tylko wygląda na nagłą. Ubezpieczenie samochodu, przegląd, wymiana opon, prezenty świąteczne, wyprawka szkolna – wiadomo, że przyjdą, nie wiadomo tylko, że akurat w tym miesiącu. Dla takich kosztów warto prowadzić osobne „koperty”: podziel roczny koszt przez 12 i odkładaj co miesiąc. Wtedy fundusz awaryjny zostaje na sytuacje naprawdę nieprzewidziane.

Szerzej o układaniu budżetu i planie spłaty istniejących zobowiązań piszę w poradniku o tym, jak skutecznie zarządzać długiem.

Przykłady, gdy rezerwa robi różnicę

• Awaria samochodu za 1800 zł. Bez rezerwy: chwilówka i ryzyko kolejnej za miesiąc. Z rezerwą: zapłacona naprawa i trzy miesiące na uzupełnienie konta.
• Kilka tygodni zwolnienia lekarskiego z niższym wynagrodzeniem. Rezerwa pokrywa różnicę i raty płyną bez opóźnień.
• Utrata pracy. Trzy miesiące wydatków w zapasie dają czas na szukanie nowego zajęcia bez brania pożyczek na życie.